Η διατροφική κραιπάλη κατά την περίοδο των εορτών

Αν υποθέσουμε ότι είμαστε πέντε άτομα που τρώμε καθημερινά σε μια οικογένεια, ένα συνηθισμένο μεσημέρι στο τραπέζι έχουμε από μία έστω και μεγάλη μερίδα φαγητό, μια μεγάλη ή δυο μέτριες σαλάτες, τυρί και ψωμί. Έστω ότι οι ενήλικες πίνουν και ένα ποτήρι κρασί, ενώ τα παιδιά πίνουν νερό.

Όταν έρχονται οι μέρες των Χριστουγέννων το φαγητό δεν είναι πλέον ένα, ούτε μπαίνει στα πιάτα σε μερίδες. Σερβίρεται σε πιατέλες, μία πιατέλα για κάθε φαγητό, τουλάχιστον τρία φαγητά, τουλάχιστον δυο μεγάλες σαλάτες, δυο σχέδια τυρί, κρασί περισσότερο, ένα δυο συνοδευτικά, όπως πατατοσαλάτα ή ρύζι ή κάτι αντίστοιχο. Δε χωράνε οι πιατέλες στο τραπέζι, όσο πιο μεγάλο τραπέζι τόσες πιο πολλές πιατέλες, δε χωράς να ακουμπήσεις το ποτήρι σου με άνεση... Μα γιατί το κάνουμε αυτό; Πόσο περισσότερο να φάμε; Πάλι πέντε άτομα είμαστε, τα ίδια στομάχια.

Αυτό συνέβαινε στη δική μας οικογένεια όλα τα χρόνια. Κι αν τύχαινε και είχαμε έξτρα κόσμο, είχαμε και έξτρα φαηγτά. Μόνο που δεν κρατούσαμε τις πιατέλες στα χέρια για να τρώμε σε δόσεις... Τι να πω; Το κακό είναι ότι μάθαμε έτσι και τώρα μήπως και εμείς οι νεότεροι κάνουμε τα ίδια; Ελπίζω πως όχι. Και εκεί που έχεις σκάσει, καλά καλά δεν παίρνεις ανάσα, ακούς τη μαγείρισσα να λέει "Ε δε φάγατε τίποτα, όλα μείνανε"... Αν μπορεί θα σου ανοίξει το στόμα, να σου βάλει το φαγητό μέσα, να ευχαριστηθεί που το έφαγες. Κι ας νιώθεις τεράστια δυσφορία μετά.

Είμαι σχεδόν σίγουρη ότι όλο αυτό δε συνέβαινε μόνο στη δική μου οικογένεια. Νομίζω πως συνέβαινε και συμβαίνει σχεδόν σε κάθε ελληνική οικογένεια που οι ελληνίδες μάνα και γιαγιά σέβονται τον εαυτό τους και έχουν πάρει σοβαρά το ρόλο τους κατά τις γιορτινές μέρες.

Σκεφτόμενη όλον αυτό τον παραλογισμό περί φαγητού, μου τράβηξε την προσοχή ένα άρθρο της ηλεκτρονικής εφημερίδας "The Washington Post" που έφτασε στο inbox μου και πραγματεύεται ακριβώς αυτό το θέμα.

Το άρθρο ξεκινάει κάπως έτσι (και κάτι σου θυμίζει...):

"Ξέρεις ότι έχεις χορτάσει. Για την ακρίβεια κοντεύεις να σκάσεις. Ποτέ δε θα είχες γεμίσει το πιάτο σου τόσο όσο σήμερα σε μια κανονική μέρα και σίγουρα δε θα το είχες αδειάσει.
Αλλά είναι γιορτές και θα ήταν αγένεια να μη δοκιμάσεις κάθε πιάτο. Και όλα είναι τόσο νόστιμα και κάποια είναι υγιεινά και τέλος πάντων, δώστε μου και την πίτα να δοκιμάσω λίγο!"

Σας μεταφέρω μια σύντομη εκδοχή του.

"Έρευνες έχουν αποδείξει αυτό που ήδη ξέρουμε: Ο εγκέφαλός μας μπορεί εύκολα να ξεπεράσει τα σημάδια που δίνει το σώμα για να σταματήσουμε να τρώμε, ακόμα και όταν γνωρίζουμε πως οι συνέπειες δε θα είναι ευχάριστες.

Δε μιλάμε για παχυσαρκία, καρδιοπάθειες, διαβήτη ή άλλες συνέπεις μακροπρόθεσμα, λόγω της συνήθειας να τρώμε παραπάνω από όσο πρέπει ή αντέχουμε. Μιλάμε για τις βραχυπρόθεσμες συνέπειες του να νιώθουμε δυσφορία μετά από ένα πολύ υψηλό σε λιπαρά και θερμίδες φαηγτό.

Σύμφωνα με τη διατροφολόγο Jennifer McDaniel της Academy of Nutrition and Dietetics, δεν υπάρχει μέσο δείπνο. Ένα γεύμα από 600 ως 800 θερμίδες εντάσσεται αρμονικά σε μια διατροφή με ημερήσια πρόσληψη 2000 θερμίδων.

Αλλά ένα γιορτινό δείπνο μπορεί εύκολα να φτάσει ή να ξεπεράσει τις 2000 θερμίδες από μόνο του, ειδικά αν πέσουμε με τα μούτρα στα ορεκτικά και πιούμε δυο ποτήρια κρασί.
Ακόμα και όσοι προσέχουν τη διατροφή τους τείνουν να αφήνουν πιο χαλαρό τον εαυτό τους στο τέλος του χρόνου. Σε μια έρευνα του Νοεμβρίου μέσω της εφαμοργής MyFitnessPal, το 88% των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι σχεδιάζουν να χαλαρώσουν τιους διατροφικούς τους κανόνες έστω και λίγο κατά τη διάρκεια των γιορτών και το 10% δήλωσαν ότι σχεδιάζουν να μην ακολουθήσουν καθόλου κανόνες.

Ωστόσο, τι μπορείς να κάνεις όταν έχεις παρασυρθεί και το κακό έχει ήδη γίνει και νιώθεις πλέον δυσφορία; Αν ξαπλώσεις, η δυσφορία θα αυξηθεί. Μια καλή ιδέα είναι να βοηθήσεις να συμμεζευτεί το χάος που επικρατεί μετά το δείπνο και περίπου 170 θερμίδες την ώρα θα χάνονται και θα σε βοηθήσουν να συνέλθεις από το μεγάλο φαγοπότι.

Αυτό που σε κάθε περίπτωση συμβαίνει είναι το ότι ένα υπερβολικό γεύμα δεν μπορεί να μας παχύνει μόνιμα, αλλά μπορεί να μας κάνει να νιώθουμε άβολα με κάποιον ή κάποιους από τους παρακάτω τρόπους.

1. Ένα παραγεμισμένο στομάχι μπορεί να πιέζει το διάφραγμα, και το πρόβλημα μπορεί να επεκτείνεται στην περιοχή των πνευμόνων, καθώς δεν μπορούν να διασταλούν πλήρως και αναγκαστικά παίρνεις κοφτές αναπνοές, σαν να λαχανιάζεις.
2. Αν τρως γρήγορα και δε μασάς επαρκώς τις τροφές, μπορείς μετά από κάποιο σημείο να νιώσεις ότι ανακατεύεσαι. Το έξτρα φαγητό, ειδικά τα πιο λιπαρά πιάτα, μπορούν να αναστατώσουν το στομάχι και σε ακραία περίπτωση να οδηγήσουν ακόμα και σε διάρροια.
3. Το πολύ φαγητό κουράζει πολύ το πεπτικό σύστημα και καταστέλλει τις υπόλοιπες λειτουργίες. Η ινσουλίνη και οι υπόλοιπες ορμόνες εκκρίνονται για να διασπάσουν τους υδατάνθρακες. Το επίπεδο του σακχάρου στο αίμα κορυφώνεται και στη συνέχεια πέφτει.
4. Το πεπτικό σύστημα δουλεύει τόσο, που κάνει την καρδιά να λειτουργεί σε πιο εντατικούς ρυθμούς. Τα τριγλυκερίδια κολλάνε στα αιμοφόρα αγγεία. Η λειτουργία των κυττάρων και των αγγείων μειώνεται και ο κίνδυνος εμφράγματος αυξάνεται.
5. Έτσι όπως καταβροχθίζεις φαγητό και ποτά, ειδικά ανθρακούχα αναψυκτικά, καταπίνεις έξτρα αέρα. Επιπροσθέτως, τα βακτήρια στο στομάχι παράγουν κι άλλο αέρα όπως διασπούν τη ζάχαρη και το άμυλο. Όλος αυτός ο αέρας (τα αέρια) θα πρέπει κάπως να βγει από το σώμα.
6. Η συγκέντρωση του αίματος στο πεπτικό σύστημα εγκαταλείπει άλλες πιο ζωτικής σημασίας περιοχές, όπως οι μύες ή η επιδερμίδα και έτσι μερικοί άνθρωποι νιώθουν ότι κρυώνουν.
7. Πόσο ζύγιζε όλο αυτό το φαγητό; Το βάρος αυτών που έφαγες, μπορεί να σε κάνει να νιώθεις βαρύς και νωθρός, ειδικά αν δε συνηθίζεις να τρως τόσο πολύ σε τακτική βάση.
8. Μετά τις πρώτες 750 θερμίδες, το σώμα αρχίζει να αποθηκεύει μεγαλύτερο ποσοστό από το φαγητό ως λίπος. Μια μελέτη του 2000 έδειξε ότι ο μέσος ενήλικας κερδίζει περίπου μισό κιλό σε κάθε εορτστική περίοδο, που κάποιοι άνθρωποι δεν το χάνουν ποτέ.

Σε γενικές γραμμές οι διατροφικές συνήθειες δείχνουν ότι:

α. Οι διατροφικές μας συνήθειες ακουλουθούν ένα συγκεριμένο μοτίβο σε εβδομαδιαία βάση. Έτσι καταναλώνουμε λιγότερες θερμίδες στην αρχή της εβδομάδας, μάλιστα η χαμηλότερη κατανάλωση σημειώνεται την Τρίτη, ενώ από την Τετάρτη ξεκινά μια σταθερή αύξηση στην κατανάλωση θερμίδων με αποκορύφωμα το Σάββατο. Ωστόσο, τις μέρες των γιορτών οι εβδομάδες τείνουν να αποτελούν εξαίρεση. Αποκορύφωμα συνήθως είναι οι μέρες των Χριστουγέννων.

β. Η ημερήσια πρόσληψη φαγητού συνήθως αυξάνεται στο τέλος του χρόνου, με μικρές διακυμάνστεις και σε άλλες ημέρες διακοπών.

γ. Τα καλοκαίρια είναι καλύτερες περίοδοι, αφού αρκετές θερμίδες καίγονται μέσω άσκησης σε καθημερινή βάση."

Για μένα προσωπικά, δεν αποτελεί τόσο μεγάλο πρόβλημα το αν φάμε περισσότερο κάποιες μέρες του χρόνου και σίγουρα δε θα μπορούσα ποτέ να μπω στη διαδικασία να μετράω θερμίδες, ούτε στις γιορτές ούτε σε οποιαδήποτε άλλη περίσταση. Και φυσικά ούτε να σκέφτομαι τόσο αρνητικά περί εμφραγμάτων κ.λπ. θέλω. Ωστόσο, αυτό που δεν αντέχω είναι η δυσφορία που νιώθω, όταν ξεφεύγω στο φαγητό περισσότερο από όσο αντέχω. Και αφού ξέρω ότι θα νιώσω τόσο δυσάρεστα, γιατί δε σταματάω νωρίτερα, μου λέτε;